پازل ۱۰۰۰ تکه پانوراما دریاچه اسید سولفوریک در کوهستان ایجن – جاوا

ایجن؛ دریاچه فیروزه‌ای فوق‌اسیدی در قلب یک آتشفشان جاوه

یکی از غیرعادی‌ترین دریاچه‌های آتشفشانی زمین

Kawah Ijen در شرق جزیره جاوه اندونزی بخشی از سامانه بزرگ کالدرای Ijen است. درون دهانه فعال، دریاچه‌ای فیروزه‌ای قرار دارد که به‌دلیل شیمی بسیار اسیدی و غلظت بالای مواد محلول، از غیرعادی‌ترین دریاچه‌های طبیعی جهان محسوب می‌شود. رنگ آرام و درخشان آب می‌تواند در نگاه اول شبیه یک دریاچه کوهستانی بی‌خطر باشد، اما محیط دهانه با گازهای آتشفشانی و آب بسیار اسیدی تعریف می‌شود.

این منطقه بخشی از Ijen UNESCO Global Geopark است. اهمیت آن فقط در زیبایی نیست؛ مجموعه‌ای از مخروط‌های آتشفشانی، دهانه‌ها، جریان‌های گدازه و سامانه‌های هیدروترمال، تاریخ زمین‌شناختی پیچیده منطقه را ثبت کرده‌اند.

چرا آب اسیدی است؟

گازهای آتشفشانی، به‌ویژه ترکیبات گوگردی، از سامانه زیرزمینی وارد محیط دهانه می‌شوند. بخشی از این گازها در آب حل شده و واکنش‌های شیمیایی، محیطی بسیار اسیدی ایجاد می‌کنند. پژوهش‌های زمین‌شناسی Kawah Ijen را یکی از بزرگ‌ترین توده‌های طبیعی آب فوق‌اسیدی شناخته‌شده توصیف کرده‌اند.

رنگ فیروزه‌ای آب از شیمی، ذرات و نحوه پراکندگی نور ناشی می‌شود و به معنی پاک یا قابل‌نوشیدن بودن نیست. درست برعکس، ظاهر زیبای دریاچه یکی از نمونه‌های روشن تفاوت میان زیبایی بصری و شرایط سخت زمین‌شیمیایی است.

گوگرد زرد و «آتش آبی»

در حاشیه دهانه، بخارات غنی از گوگرد از شکاف‌ها خارج می‌شوند و رسوبات زرد روشن می‌سازند. منطقه همچنین به پدیده‌ای معروف به blue fire شناخته می‌شود. آنچه آبی می‌سوزد خود گدازه نیست؛ گازهای گوگردی داغ هنگام تماس با اکسیژن می‌توانند شعله آبی ایجاد کنند و در تاریکی بسیار چشمگیر دیده شوند.

برای سال‌ها استخراج دستی گوگرد نیز در دهانه انجام شده و کارگران بارهای سنگین گوگرد را از شیب‌ها حمل کرده‌اند؛ بخشی انسانی و دشوار از منظره‌ای که در عکس‌های گردشگری گاهی نادیده می‌ماند.

پانوراما؛ مقیاس واقعی دهانه

فرمت کشیده تصویر کمک می‌کند دیواره‌های دهانه، دریاچه و کوه‌های اطراف در یک میدان دید قرار بگیرند. تضاد آب آبی، سنگ‌های خاکستری و رسوبات زرد، رنگ‌هایی می‌سازد که تقریباً فرازمینی به نظر می‌رسند، در حالی که همه نتیجه فرایندهای واقعی آتشفشانی‌اند.

Ijen نمونه‌ای عالی است از اینکه آتشفشان فقط مخروط و گدازه نیست؛ آب، گاز، شیمی و فعالیت هیدروترمال نیز می‌توانند بخش اصلی شخصیت یک سامانه آتشفشانی باشند.

خطر طبیعی پشت منظره گردشگری

گازهایی مانند دی‌اکسید گوگرد می‌توانند در دهانه غلظت بالایی پیدا کنند و برای دستگاه تنفسی خطرناک باشند. جهت باد نیز می‌تواند شرایط را در مدت کوتاهی تغییر دهد. به همین دلیل دسترسی به مناطق فعال آتشفشانی باید تابع هشدارهای رسمی، وضعیت فعالیت و مقررات محلی باشد.

این نکته برای خواندن تصویر مهم است: فاصله‌ای میان منظره‌ای چشمگیر و محیطی ایمن وجود دارد. رنگ فیروزه‌ای آب و طلایی گوگرد، نتیجه همان فرایندهایی‌اند که محیط دهانه را از نظر شیمیایی و آتشفشانی سخت کرده‌اند.