پازل ۱۵۰۰ تکه زیبای خفته اثر جان کولیر

«The Sleeping Beauty»؛ افسانه‌ای که به سکوت تبدیل شده است

تابلوی «زیبای خفته» اثر جان کولیر، شاهزاده‌ای را نشان می‌دهد که روی تختی چوبی و پرنقش در خواب فرو رفته و دو زن نیز در دو سوی تخت بی‌حرکت و خواب‌آلود نشسته‌اند. پنجره‌های سربی، پرده سنگین، لباس‌های پرجزئیات و فضای چوبی اتاق، داستان پریان را به محیطی باورپذیر و تاریخی منتقل کرده‌اند. برخلاف نسخه‌های نمایشی داستان، در اینجا نه شاهزاده نجات‌دهنده و نه لحظه بیداری دیده می‌شود؛ تمام اثر درباره سکون، انتظار و گذر زمان است.

جان کولیر؛ پرتره‌پرداز و نقاش صحنه‌های روایی

John Collier، نقاش بریتانیایی متولد ۱۸۵۰ و درگذشته ۱۹۳۴، یکی از پرکارترین پرتره‌پردازان نسل خود بود و در کنار پرتره‌ها، موضوعات ادبی، اسطوره‌ای و «problem picture»های روایی را نیز نقاشی می‌کرد. کریستیز این اثر را متعلق به سال ۱۹۲۱ معرفی کرده است؛ زمانی که زبان تصویری قرن نوزدهمی و علاقه به روایت‌های افسانه‌ای هنوز در بخشی از هنر بریتانیا ادامه داشت. کولیر به نمایش دقیق پارچه، پوست، نور و چهره شهرت داشت و در این تابلو نیز واقع‌گرایی فنی را با موضوعی غیرواقعی ترکیب کرده است.

پارچه، نور و سه حالت خواب

لباس گل‌دار شاهزاده روشن‌ترین و پرجزئیات‌ترین سطح تصویر است و موهای طلایی بلند او از تخت پایین می‌ریزد. زن سمت چپ در لباس قرمز و زن سمت راست در آبی و سبز، دو توده رنگی متوازن در دو سوی قاب می‌سازند. نور سردی که از پنجره وارد می‌شود در برابر گرمای پارچه‌ها و چوب قرار گرفته و حس صبحی خاموش و متوقف را ایجاد می‌کند.

داستان «زیبای خفته» نسخه‌های ادبی مختلفی در فرهنگ اروپا دارد، اما کولیر به‌جای تصویرکردن جادو یا خشونت روایت، لحظه خواب را انتخاب کرده است. این انتخاب، تابلو را به مطالعه‌ای در سکون تبدیل می‌کند؛ سه پیکر بی‌حرکت، اتاقی که انگار زمان در آن متوقف شده و نوری که تنها نشانه ادامه جهان بیرون است.

داستانی قدیمی با نسخه‌های متعدد

«زیبای خفته» یک متن واحد و ثابت ندارد. روایت‌هایی از زن یا شاهزاده‌ای در خواب جادویی در سنت ادبی اروپا پیش از نسخه‌های مشهور شارل پرو و برادران گریم وجود داشته‌اند و جزئیات داستان در هر بازگویی تغییر کرده است. کولیر نیز خود را به یک لحظه نمایشی مشهور محدود نکرده؛ او وضعیت «خواب همه‌گیر» را بهانه کرده تا سه پیکر و فضای داخلی را در سکوت کنار هم قرار دهد. همین انتخاب، اثر را بیشتر نقاشیِ حالت و زمان می‌کند تا تصویرسازی مستقیم یک صفحه از کتاب.